Nhóm làm việc vì sự tham gia của người dân
TS Lã Khánh Tùng trình bầy nghiên cứu

Điểm lại những nội dung chính trong tọa đàm “Tinh thần công dân và sự tham gia của người dân vào hoạt động vì lợi ích công”

Nhóm làm việc vì sự tham gia của người dân (PPWG), với sự hỗ trợ của Đại sứ quán Đan Mạch tại Hà Nội, tổ chức tọa đàm “Tinh thần công dân và sự tham gia của người dân vào hoạt động vì lợi ích công” vào ngày 18 tháng 10 năm 2018. Đã có hơn 70 người tham dự từ các tổ chức chính phủ, phi chính phủ, viện nghiên cứu và các tổ chức cộng đồng. Các diễn giả khách mời và người tham dự đã cùng nhau thảo về khái niệm “tinh thần công dân”, và tinh thần công dân thể hiện trong lịch sử văn hóa xã hội Việt Nam.

Ông Lê Quang Bình - Chủ tịch PPWG phát biểu tại tọa đàm Tinh thần công dân

Ông Lê Quang Bình – Chủ tịch PPWG phát biểu khai mạc tọa đàm

Trong phần mở đầu, ông Lê Quang Bình – Chủ tịch PPWG cho rằng: “Tinh thần công dân và sự tham gia của người dân có quan hệ mật thiết với nhau. Một người có tinh thần công dân họ sẽ có những suy nghĩ vượt qua lợi ích tư và tham gia vào những hoạt động vì lợi ích công, đó có thể là những hoạt động thiện nguyện, bảo vệ môi trường, bảo vệ quyền con người, hoặc tham gia và các hoạt động vận động chính sách để làm sao các chính sách của nhà nước bình đẳng hơn”. Tinh thần công dân có thể vừa lạ, vừa quen với nhiều người, đang được hiểu từ nhiều góc độ khác nhau, và xứng đáng để cùng thảo luận.

TS Vũ Ngọc ANh

Tiến sĩ Vũ Ngọc Anh cho rằng tinh thần công dân giúp làm giảm căng thẳng, điều hòa các xung đột thông qua năng lực tổ chức, quản trị nhà nước.

Tiến sĩ Vũ Ngọc Anh từ tổ chức Hướng Tới Minh Bạch (Towards Transparency) giới thiệu cách tiếp cận khái niệm “tinh thần công dân” từ góc nhìn khoa học chính trị. TS. Vũ Ngọc Anh cho rằng tinh thần công dân không phải là khái niệm học thuật mới, nó đã được bàn luận từ thời Hy Lạp cổ đại trong mối tương quan giữa Xã hội công dân và Nhà nước. Tuy nhiên phải đến thời kì Khai sáng, tinh thần công dân mới được bàn luận mạnh mẽ bởi các triết gia Thomas Hobbes, David Hume, Adam Smith, Immanuel Kant, Adam Ferguson. TS. Vũ Ngọc Anh cũng cho rằng tinh thần công dân rất cần thiết trong bối cảnh xã hội hiện tại bởi xã hội là tập hợp các cá thể khác nhau có ham muốn khác nhau, theo đuổi những mục đích khác nhau, nên không thể tránh khỏi những xung đột. Tinh thần công dân là các giá trị và nghĩa vụ đạo đức như lòng trắc ẩn, nhân từ, khoan dung, tôn trọng, trách nhiệm. Nó cũng thúc đẩy đối thoại, hợp tác, làm giảm căng thẳng, điều hòa các xung đột thông qua năng lực tổ chức, quản trị nhà nước.

Tuy không được bàn đến trực tiếp như một khái niệm khoa học chính trị như phương Tây, nhưng ở các nước Á Đông tinh thần công dân đã hiện diện khá lâu với mức độ và hình thức khác nhau. Tiến sĩ Lã Khánh Tùng đến từ Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội đã trình bầy những tìm kiếm tinh thần công dân trong lịch sử Đông Á và đặc biệt ở Việt Nam, chủ yếu trong thể kỷ XIX và XX. Theo TS. Lã Khánh Tùng thì các nền văn hóa ở Châu Á có truyền thống nho giáo tôn trọng các giá trị nhân, lễ, nghĩa, trí, tín và tất cả những giá trị này đều là những khía cạnh của tinh thần công dân. Việt Nam cũng không nằm ngoài ảnh hường nên tinh thần “vì nghĩa”, tương thân tương ái là những giá trị luôn được người Việt Nam coi trọng. Các giá trị này được thể hiện hàng ngày qua đời sống hay trong các tác phẩm văn học, ví dụ như Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu.

TS Lã Khánh Tùng

Theo TS. Lã Khánh Tùng thì các nền văn hóa ở Châu Á có truyền thống nho giáo tôn trọng các giá trị nhân, lễ, nghĩa, trí, tín và tất cả những giá trị này đều là những khía cạnh của tinh thần công dân.

Với sự tập trung vào nội hàm là tinh thần liên đới, dấn thân và phụng sự xã hội. TS. Lã Khánh Tùng cho rằng tính liên đới (liên quan, liên hệ) là một tính chất rất căn bản của tinh thần công dân. Người dân phải có cảm giác thuộc về một cộng đồng, gắn kết với một nơi chốn, có như vậy họ mới có tinh thần dấn thân và phụng sự xã hội.

TS nhân học văn hóa – xã hội Phạm Quỳnh Phương

TS nhân học văn hóa – xã hội Phạm Quỳnh Phương

Trong phần bình luận, TS nhân học văn hóa – xã hội Phạm Quỳnh Phương, đến từ Viện nghiên cứu Văn hóa bày tỏ những suy nghĩ về tính cộng đồng của người Việt Nam. Người Việt Nam rất đề cao cộng đồng nhỏ dựa trên quan hệ quen biết, tình cảm như gia tộc, làng xã. Họ sẵn sàng hy sinh cả lợi ích cá nhân hay lợi ích cộng đồng lớn cho cộng đồng nhỏ. Họ sẵn sàng che đậy, bao che cho nhau. Vì thế, văn hóa tham nhũng ở Việt Nam rất khó chống. Bà nói: Gia tộc huyết thống là vô cùng quan trọng. Người Việt hay nói một người làm quan cả họ được nhờ, dù cái nhờ ấy có thể phải tham nhũng hay vi phạm pháp luật. Việc không giúp đỡ gia tộc còn bị phán xét ghê gớm hơn là tham nhũng. Bởi vậy nó có ảnh hưởng tiêu cực đến việc phát huy tinh thần công dân.

TS Đặng Hoàng Giang

TS. Đặng Hoàng Giang cho rằng vai trò của Nhà nước, thể chế cũng vô cùng quan trọng trong việc tạo không gian cho tinh thần công dân nảy nở.

Làm thế nào để thúc đẩy tinh thần công dân? Tiến sĩ Đặng Hoàng Giang cho rằng phải xây dựng hệ thống giá trị bắt đầu từ gia đình, nhà trường. Cuộc sống này có ý nghĩa bởi điều gì? Chúng ta muốn gì khi nhìn vào tương lai? Mỗi cá nhân cần biến tinh thần công dân thành một nhu cầu như nhu cầu thở, nhu cầu nước sạch, chứ không phải xem đó là gánh nặng phải theo đuổi. Ông nói: “Chúng ta cần có mong muốn làm việc tử tế ngay cả khi không ai biết. Vai trò của Nhà nước, thể chế cũng vô cùng quan trọng trong việc tạo không gian cho tinh thần công dân nảy nở”.

Kết thúc tọa đàm, nhiều khán giả rất hài lòng vì nội dung được bàn đến rất hữu ích, và nhiều người mong chờ các hoạt động tiếp theo của PPWG.

Video phản hồi từ người tham dự tọa đàm:

Hình ảnh tọa đàm được đăng tải trên trang Facebook PPWG – Nhóm làm việc vì sự tham gia của người dân

Link tài liệu và slide các diễn giả sử dụng trong tọa đàm: download 

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *