Nhóm làm việc vì sự tham gia của người dân
Quyền tiếp cận thông tin

PPWG tham gia góp ý cho Bộ tư pháp về Luật tiếp cận thông tin

Ngày 15 và 16 tháng 12 năm 2014, Bộ tư pháp đã tổ chức tham vấn các Bộ, ban ngành và các tổ chức liên quan về dự thảo Luật tiếp cận thông tin. Đây là hoạt động triển khai quyền tiếp cận thông tin được ghi trong điều 25 Hiến pháp, và Nghị quyết của Quốc hội về chương trình xây dựng luật và pháp lệnh sửa đổi cho năm 2015-2016. Hội thảo tập trung thảo luận về phạm vi thông tin được tiếp cận và hạn chế tiếp cận. Nguyên thứ trưởng Bộ tư pháp Hoàng Thế Liên chủ trì Hội thảo.

Trong hội thảo, nhiều ý kiến tranh luận về sự cần thiết của Luật tiếp cận thông tin.Đại biểu đến từ Thanh tra chính phủ cho rằng quyền tự do thông tin là cơ sở để thực hiện các quyền con người khác, đặc biệt là quyền làm chủ của nhân dân. Nếu không có thông tin, nhân dân không thể tham gia quản lý nhà nước, không thể giám sát xã hội. Kinh nghiệm cho thấy, ở đâu có độc quyền và bưng bít thông tin thì tham nhũng hoành hành, ở đâu có minh bạch và trách nhiệm giải trình thì tham nhũng bị đẩy lùi.

Nhiều ý kiến đồng tình và cho rằng quyền tiếp cận thông tin cũng là quyền phát triển, bao gồm phát triển cá nhân và phát triển xã hội.Nguyên thứ trưởng Hoàng Thế Liên cho rằng Luật tiếp cận thông tin cần được xây dựng dựa vào ba nguyên tắc quan trọng.Một là cần cung cấp tối đa thông tin cho người dân. Hai là nếu có hạn chế thì phải hạn chế bằng luật như Hiến pháp đã quy định trong các trường hợp liên quan đến an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng. Vùng cấm phải cụ thể, minh bạch, công khai tránh trường hợp “bí mật cả những bí mật nhà nước” dẫn đến khó bảo vệ bí mật và dễ vi phạm mà không biết. Thứ ba, trách nhiệm của nhà nước phải cung cấp thông tin cần được thể chế hóa rõ ràng trong luật.

Có nhiều thảo luận khác nhau liên quan đến Luật bí mật nhà nước đang được Bộ công an soạn thảo. Một trong những vấn đề nhiều đại biểu quan tâm là thời hạn giải mật các thông tin mật.Theo đại biểu đến từ Bộ công an, quyền tiếp cận thông tin là quyền hiến định, rất quan trọng cho phát triển kinh tế xã hội nên Luật này cần phải bao trùm. Bảo vệ bí mật an ninh nhà nước là quan trọng, nhưng cần phải cân bằng giữa vùng bí mật và vùng tự do thông tin. Các danh mục bí mật do các cơ quan nhà nước lập ra cần phải được rà soát thường xuyên, công bố công khai để nhân dân biết.

Nhiều ý kiến đồng thuận cho rằng toàn bộ các cơ quan nhà nước nên có trách nhiệm cung cấp thông tin cho người dân. Nói nôm na, các cơ quan nào có chi ngân sách thì phải có trách nhiệm cung cấp thông tin. Chính vì vậy, quy định của bản thảo hiện tại chỉ quy định các cơ quan hành chính nhà nước, tuy là chủ yếu, cần phải xem xét lại.Ví dụ như quốc hội là cơ quan dân cử cần phải là cơ quan cởi mở nhất trong việc cung cấp thông tin thì hiện tại lại chưa thuộc phạm vi điều chỉnh của luật này.Trên cơ sở đó, các tổ chức quần chúng, mặt trận tổ quốc hay các doanh nghiệp nhà nước cũng cần phải xem xét trong diện phải cung cấp thông tin (không thuộc bí mật nhà nước) cho người dân.

Hội nghị tham vấn ý kiến cho Luật tiếp cận thông tin tại Hà Nội ngày 15-16 tháng 12 năm 2014

Hội nghị tham vấn ý kiến cho Luật tiếp cận thông tin tại Hà Nội ngày 15-16 tháng 12 năm 2014

Đại diện iSEE cũng nhấn mạnh đến quyền tự do thông tin của người dân. Ông Lê Quang Bình cho rằng Luật tiếp cận thông tin rất quan trọng không chỉ vì nó bảo vệ quyền con người, mà nó còn ảnh hưởng đến giới nghiên cứu, học thuật, báo chí truyền thông. Nếu không được tiếp cận thông tin thì Việt Nam không thể có các nghiên cứu tốt làm nền tảng cho hoạch định chính sách, giám sát xã hội, và phát triển con người. Chính vì vậy, Luật tiếp cận thông tin phải là luật cơ bản, bao trùm và định hướng cho các luật chuyên ngành liên quan khác. Hiện tại, Luật tiếp cận thông tin chỉ tập trung vào tiếp cận thông tin với các cơ quan hành chính nhà nước để các lĩnh vực thông tin liên quan đến đời tư, kinh doanh, sở hữu trí tuệ, lưu trữ, tư pháp, thanh tra, kiểm toán… cho các luật chuyên ngành là quá hẹp. Nguyên tắc tiếp cận thông tin tối đa phải được áp dụng không những cho luật này, mà còn cho các luật liên quan khác.

Trong phần cung cấp thông tin theo yêu cầu, ông Bình cho rằng mục đích sử dụng thông tin của người dân hoặc tổ chức không thể là một điều kiện để cung cấp thông tin. Người dân có quyền tự do sử dụng thông tin (không phải là mật) cho mục đích của mình mà không cần phải khai báo. Nếu yêu cầu người dân phải có mục đích sử dụng thông tin hợp lý mới cung cấp thì dễ dẫn đến tùy tiện của công chức, vi phạm quyền của người dân. Chủ tọa hội thảo đồng ý với ý kiến này, và nhấn mạnh ngược lại nhà nước khi từ chối cung cấp thông tin thì luôn phải có lý do cho người dân. Bên cạnh đó, việc phải có một cơ chế giám sát việc thực thi quyền tiếp cận thông tin cũng quan trọng và cần đưa vào luật.

Bà Ngô Thu Hà, phó Giám đốc CEPEW nhấn mạnh đến nguyên tắc bình đẳng trong tiếp cận thông tin cần phải được dùng làm nền tảng. Các nhóm thiểu số thiệt thòi như người dân tộc thiểu số, người khuyết tật, hoặc người mù chữ cần được hỗ trợ để có quyền tiếp cận được thông tin công bằng.Đề cập đến vấn đề giải mật, bà Hà cho rằng điều này rất quan trọng vì nó không những đảm bảo quyền biết thông tin của người dân mà còn đảm bảo quyền biết về lịch sử của họ.

Nguyên thứ trưởng Hoàng Thế Liên cho rằng các ý kiến đóng góp rất thẳng thắn, khuyến khích ban soạn thảo đi theo hướng xây dựng một luật bao trùm, bảo vệ quyền tiếp cận thông tin cho người dân vì đây là một luật cơ bản, giúp người dân thực thi được các quyền khác tốt hơn.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *